Proboszcz parafii Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Warszawie, bazylianin o. Piotr Jan Kuszka, przypomniał w rozmowie z PAP, że do 2025 roku grekokatolicy obchodzili Wielkanoc razem z Kościołem prawosławnym. Zgodnie jednak z decyzją synodu biskupów metropolii przemysko-warszawskiej Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, od 2026 roku wszystkie święta – zarówno stałe, jak i ruchome – obchodzone są wspólnie z Kościołem rzymskokatolickim.

Jak wyjaśnił o. Kuszka, obchody Wielkiego Tygodnia rozpoczynają się nocnym czuwaniem w sobotę. Następnego dnia sprawowana jest Boska liturgia – odpowiednik Mszy św. w Kościele łacińskim – podczas której wierni uczestniczą w poświęceniu palm.

Od Wielkiego Poniedziałku do Wielkiej Środy w cerkwiach nie sprawuje się Eucharystii. Wierni mogą jednak przyjmować Komunię św. podczas nabożeństwa zwanego liturgią uprzednio poświęconych darów. Dary te konsekrowane są wcześniej, podczas niedzielnej liturgii.

Triduum Paschalne w tradycji wschodniej

W Wielki Czwartek rozpoczyna się Święte Triduum Paschalne. Jak powiedział PAP o. Kuszka, rano w katedrach sprawowana jest liturgia św. Bazylego pod przewodnictwem biskupa, podczas której święcony jest miron – olej używany przy udzielaniu sakramentu bierzmowania. W czasie tej liturgii biskup obmywa nogi dwunastu kapłanom, nawiązując do gestu Chrystusa z Ostatniej Wieczerzy.

W parafiach przed południem odprawiane są nieszpory połączone z liturgią św. Bazylego Wielkiego. Jak zaznaczył duchowny, w niektórych miejscach proboszcz obmywa nogi świeckim mężczyznom, choć nie jest to powszechna praktyka.

Wieczorem sprawowana jest jutrznia Męki Pańskiej, podczas której śpiewanych jest dwanaście fragmentów Ewangelii opisujących mękę Chrystusa. Jak podkreślił o. Kuszka, nabożeństwo to trwa ponad dwie godziny. Dawniej stanowiło ono część całonocnego czuwania, jednak – jak zauważył w rozmowie z PAP – dziś ze względu na rytm życia wiernych nabożeństwa zostały rozdzielone na poranne i wieczorne.

Wielki Piątek i adoracja płaszczanicy

W Wielki Piątek, podobnie jak w Kościele rzymskokatolickim, nie sprawuje się Eucharystii, a wiernych obowiązuje post ścisły. Rano odprawiana jest liturgia godzin, a po południu nieszpory, po których odbywa się procesja z płaszczanicą – płótnem przedstawiającym ciało Chrystusa złożonego do grobu.

Jak podaje PAP, po procesji płaszczanica umieszczana jest przed ikonostasem i adorowana przez wiernych przez cały Wielki Piątek i Wielką Sobotę.

Wieczorem odprawiana jest tzw. jutrznia jerozolimska, związana z czuwaniem przy grobie Chrystusa. Jak wyjaśnił o. Kuszka, ma ona charakter dawnych obrzędów pogrzebowych, połączonych z modlitwą i czuwaniem.

Wielka Sobota i Niedziela Zmartwychwstania

W Wielką Sobotę wierni przez cały dzień nawiedzają cerkwie, adorując grób Pański. W części parafii odbywa się wówczas święcenie pokarmów, choć – zgodnie z tradycją – powinno ono mieć miejsce dopiero w Niedzielę Zmartwychwstania.

Wieczorem sprawowane są nieszpory Wigilii Paschalnej połączone z liturgią św. Bazylego. Jak podkreślił o. Kuszka, w trakcie nabożeństwa kapłani zmieniają szaty z czerwonych na złote, co symbolizuje przejście od czasu męki do radości zmartwychwstania.

W niedzielny poranek, przed jutrznią Zmartwychwstania, płaszczanica zostaje przeniesiona na ołtarz. Następnie rozpoczyna się uroczysta procesja wokół cerkwi z ikoną Chrystusa Zmartwychwstałego. Po trzykrotnym zapukaniu krzyżem w drzwi świątyni wierni wchodzą do środka, gdzie sprawowana jest jutrznia i Boska liturgia.

Na zakończenie błogosławiony jest artos – specjalny chleb z wizerunkiem Zmartwychwstałego Chrystusa. Jak podaje PAP, przechowywany jest on w cerkwi przez cały tydzień, a następnie rozdawany wiernym.

Kościół greckokatolicki w Polsce

Kościół greckokatolicki w Polsce należy do katolickich Kościołów wschodnich obrządku bizantyjsko-ukraińskiego i uznaje zwierzchnictwo papieża. Wierni, w większości pochodzenia ukraińskiego, należą do jednej metropolii, w skład której wchodzą archieparchia przemysko-warszawska oraz eparchie: olsztyńsko-gdańska i wrocławsko-koszalińska. Biskupi greckokatoliccy są członkami Konferencji Episkopatu Polski.