Październik z różańcem. Skąd wzięła się ta modlitwa i jakie ma znaczenie?

Należy do tradycji kontemplacji chrześcijańskiej i jest jakby streszczeniem ewangelicznego przesłania. Przez cały październik w parafiach odprawiane są nabożeństwa różańcowe. Ponadto 7 października obchodzone jest wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Różańcowej, ustanowione na pamiątkę zwycięstwa floty chrześcijańskiej nad wojskami tureckimi pod Lepanto 7 października 1571 r.

Pierwsze ślady modlitwy różańcowej zanotowali egipscy pustelnicy w V w. n.e. Mnisi powtarzali wielokrotnie pierwszą część modlitwy "Zdrowaś Maryjo", czyli pozdrowienie anielskie, i błogosławieństwo św. Elżbiety. Drugą jej część dodano prawdopodobnie w XIV w. podczas epidemii dżumy w Europie. Ostateczny tekst "Zdrowaś Maryjo" zatwierdził papież Pius V w 1568 r.

Powstanie modlitwy różańcowej w formie zbliżonej do znanej obecnie tradycja Kościoła przypisuje założycielowi zakonu dominikanów św. Dominikowi Guzmanowi. Matka Boża miała mu się objawić i podarować różaniec, zachęcając go do odmawiania tej modlitwy. Różaniec w znanym dziś kształcie zatwierdził papież Pius V w 1569 r.

Do 2002 r. składał się z trzech części: radosnej, bolesnej i chwalebnej, po pięć tajemnic w każdej. Czwartą część różańca, tajemnice światła, dodał papież Jan Paweł II 16 października 2002 r. listem apostolskim "Rosarium Virginis Mariae", zapełniając lukę między dzieciństwem Pana Jezusa i Jego męką. W dokumencie tym papież zaznaczył, że "różaniec należy do najlepszej i najbardziej wypróbowanej tradycji kontemplacji chrześcijańskiej". Podkreślił, że różaniec jest modlitwą typowo medytacyjną i odpowiada poniekąd "modlitwie sercať czy "modlitwie Jezusowej", która wyrosła na glebie chrześcijańskiego Wschodu.

Według Jana Pawła II różaniec, choć ma charakter maryjny, jest modlitwą o sercu chrystologicznym. "W powściągliwości swych elementów skupia w sobie głębię całego przesłania ewangelicznego, którego jest jakby streszczeniem [...]. Przez różaniec lud chrześcijański niejako wstępuje do szkoły Maryi, dając się wprowadzić w kontemplację piękna oblicza Chrystusa i w doświadczanie głębi Jego miłości" - pisał papież. Dodał, że jest to modlitwa "o wielkim znaczeniu, przynosząca owoce świętości".

Papież przypomniał również, że to właśnie do modlitwy różańcowej wzywała wielokrotnie Matka Boża w wielu objawieniach oficjalnie uznanych przez Kościół katolicki, m.in. w Fatimie i Lourdes. O modlitwie różańcowej wielokrotnie pisali również inni papieże. Leon XIII w ogłoszonej 1 września 1883 r. encyklice "Supremi apostolatus officio" nazwał różaniec skutecznym narzędziem duchowym wobec bolączek społeczeństwa. Paweł VI w adhortacji apostolskiej "Marialis cultus" podkreślił kontemplacyjny charakter różańca, przestrzegając: "jeśli różańcowi brak kontemplacji, upodabnia się on do ciała bez duszy i zachodzi niebezpieczeństwo, że odmawianie stanie się bezmyślnym powtarzaniem formuł".

Na niezwykłą moc tej prostej modlitwy wskazywało na przestrzeni wieków także wielu świętych. Jednym z nich był francuski misjonarz św. Ludwik Maria Grignion de Montfort, który uważał różaniec za "przedziwny sekret" i "potężną broń duchową". Kapucyn, św. ojciec Pio z Pietrelciny nazywał różaniec "tarczą w walce z pokusami" i radził, by nigdy się z nim nie rozstawać.

Jednym z najgorliwszych propagatorów różańca był kanonizowany w październiku 2025 r. świecki tercjarz dominikański św. Bartolo Longo - inicjator budowy Sanktuarium Matki Bożej Różańcowej w Pompejach i autor "Nowenny pompejańskiej". Longo, który nawrócił się po wielu latach życia z dala od Kościoła, miał usłyszeć od Maryi zapewnienie, że "kto szerzy różaniec, będzie zbawiony".

Z kolei założyciel Rycerstwa Niepokalanej św. Maksymilian Kolbe nazwał różaniec "prostą a wzniosłą zarazem modlitwą, którą sama Niepokalana wskazała, objawiając się w Lourdes". Dodał, że różaniec powinien stać się "mieczem każdego Rycerza i Rycerki Niepokalanej".