Potop, sztuka i 470-letni traktat. Niezwykła wystawa w Bibliotece Watykańskiej

Inicjatywa otwiera nowy rozdział w wielowiekowej historii misji Biblioteki Watykańskiej, konserwacji i upowszechnianiu dziedzictwa, oferując szeroką i interdyscyplinarną refleksję nad żywiołami jako zwierciadłem ludzkich lęków i nadziei. Te same elementy, które stanowią zagrożenie dla pamięci zbiorowej, stają się w ten sposób uniwersalną alegorią głębokich lęków ludzkości, w obliczu wszystkiego, co wymyka się naszej kontroli.

Historia, nauka i języki

Wystawa rozwija się jako doświadczenie, w którym przeplatają się historia, nauka i języki współczesne, prowadząc widza od poczucia zagrożenia do stopniowego pojednania z żywiołem – tematu, który jest ważniejszy niż kiedykolwiek w kontekście globalnego kryzysu klimatycznego. Otwiera ją monumentalna instalacja „Diluvium” (Potop) artysty JR. Następnie zwiedzający zapoznają się ze związkiem  wielowiekowego dziedzictwa Biblioteki Watykańskiej, świata wody, a współczesnymi dziełami Billa Morana i Fulvio Pierangeliniego. Przestrzeń kontemplacyjną zorganizowano w sugestywnej Sali Barberini.

Rękopisy, druki i trakaty

Naukowym i symbolicznym sercem wystawy jest „Aquatilium animalium historia” (Historia zwierząt wodnych) Ippolito Salvianiego z 1557 r. Traktat został sfinansowany przez Biblioteką Watykańską. Arcydzieło łączy wiedzę naukową, sztukę miedziorytu i kulturę gastronomiczną. „Wystawa AQVA jest również okazją do uczczenia 470. rocznicy publikacji traktatu w Rzymie”  – mówi ks. Giacomo Cardinali, wiceprefekt i komisarz ds. działalności wystawienniczej. Wystawione zostaną również rękopisy, druki i ryciny ilustrujące odwieczny związek między wodą a wiedzą: od „De re coquinaria” (O sztuce kulinarnej) Apicjusza, przez dzienniki podróży Giovanniego Battisty Ramusio (XVI-wieczny włoski podróznik i geograf), po bestiariusze morskie i osobliwości numizmatyczne.

Trzech protagonistów wystawy

Znany francuski artysta JR stworzył dwie instalacje o silnym oddziaływaniu wizualnym i emocjonalnym, które kwestionują związek między naturą a kulturą. Bill Moran poprzez swoje Letterfishes (litery-ryby) przekształca typografię w język wizualny, ożywiając stworzenia morskie złożone z liter, cyfr i znaków akapitowych. „Przywilej stworzenia dzieła dla Biblioteki Watykańskiej pozwolił mi połączyć przeszłość z teraźniejszością, łącząc tradycyjny sprzęt typograficzny mojej rodziny i zabytkowe drewniane kroje pisma, aby stworzyć nowy, oryginalny LetterFish” – mówi Bill Moran. Natomiast Fulvio Pierangelini bada związek wody, kuchni i pamięci poprzez niepublikowane dotąd opowieści gastronomiczne: „Opowiem historie i przepisy na ryby odkryte we wspaniałym tekście, który ta wspaniała biblioteka przechowuje z nieskończoną starannością i mądrością” -  zapowiada jeden z najbardziej znanych i cenionych włoskich szefów kuchni.

Laboratorium Restauracji Biblioteki Watykańskiej

Wystawę zamyka część poświęcona Laboratorium. Ukazuje ona jak woda może być przyczyna degradacji, ale także konserwacji i regeneracji materiałów książkowych. Wystawa AQVA jest skonfigurowana jako pierwszy etap projektu kulturalnego zdolnego połączyć różne dyscypliny, epoki i wrażliwości, oferując głęboką refleksję na temat kruchej równowagi między katastrofą a cudem. Wystawa będzie czynna od 25 września 2026 r. do 14 maja 2027 r.