W rodzinie

Na szlaku do Częstochowy. Znów cisna koło czyli pcham rower. Tym razem już od samego dołu ulicy pnącej się dość stromo w górę. Jakoś trzeba przebrnąć przez ten Próg Woźnicki. Wprawdzie profesor Włodzimierz Fijałkowski pisał: „Moje podróżowanie nie zakłóca życia w przyrodzie. Rower posuwa się bezszelestnie, pozwalając odbierać bez żadnych przeszkód zmysłowe doznania wzroku, słuchu, powonienia. Nie dochodzi do żadnych zakłóceń w otaczającym świecie.” I na innym miejscu:„…ciągle na nowo odkrywam bezcenną zaletę jazdy na rowerze: rozjaśnienie umysłu sprzyjające myśleniu.” Jednak idąc piechotą, choćby pchając rower, widzi się zwykle jeszcze więcej. W drodze dostrzegam tabliczkę z nazwą ulicy. Ul. Florianek…

Kogo? Wiem o franciszkankach i dominikankach. Są i antoninki. Ale florianki? Nie znam takiego zakonu czy też zgromadzenia… Nagle uświadamiam sobie, że nie kogo, ale kto… Florianek, Florian. Tam dalej, kawałek w górę,  jest kaplica świętego Floriana, patrona hutników znanego mi od dawna z racji tego, że przeżyłam dzieciństwo w cieniu huty. Tutaj pewnie raczej czczony jest jako patron strażaków i ten, kto chroni przed ogniem. Ale żeby tak zdrabniać imię dostojnego patrona?

Zjeżdżam z Progu Woźnickiego w dół. A tam w Rudniku kolejna kapliczka. Ukryta wśród sosen pochodząca z XVIII wieku kapliczka świętego Jana Nepomucena. „Święty Janek” – brzmi tradycyjna nazwa uwidoczniona na tabliczce przy drodze. O świętym Janie Nepomucenie dowiedziałam się w drugiej czy trzeciej klasie podstawówki. Kiedyś pod nieobecność mamy spędziłam kilka godzin u sąsiadki i zacna kobieta, widząc, że nudzę się śmiertelnie, dała mi do czytania „Żywoty świętych”. Czytałam z wypiekami na twarzy… Ale Janek zamiast dostojnie brzmiącego Jana?  Nie, to nie przyszłoby mi do głowy.

Wyłuskuję z pamięci więcej zdrobnień. Święty Jacek, choć właściwie powinno być Hiacynt albo Jacenty. To dlatego, że w jego czasach panowała akurat taka moda, tak jak czasem tu i ówdzie  bywa też dzisiaj. Jacek Odrowąż jak - by sięgnąć do polityków – Tony Blair albo Bill Clinton. Jest też święta Tereska, ale tutaj zdrobnienie ma konkretny cel  - odróżnienie od świętej Teresy Wielkiej. Mała Tereska, czasem zwana też Terenią. Czy nie śpiewaliśmy w salce katechetycznej na całe gardło: „Tereniu, ty biały kwiatku rajskich wzgórz…”? 

Ale są i inni święci. Antoniczek, który pomaga odnaleźć każdą zgubę. Święty Walencinek w Bieruniu Starym.  I Maryjka na Branicy albo inaczej Maryjka Branicka w Suszcu, przy leśnej drodze do Kobióra.

Czy nie nazbyt zuchwała ta poufałość? A może to pozostałość z czasów, kiedy święci byli bliscy ludziom jak członkowie rodziny… Na swoim miejscu w kościele, ale także w przestrzeni zabudowań, pola, lasu.  I w mieszkaniach, domach – na obrazach, w figurkach. Kapliczki trzymają się dość mocno. W końcu to zabytki – pamięć dla swoich, miejsce do zwiedzenia dla przyjezdnych. Na ich renowację można pozyskać pieniądze z takiego czy innego funduszu, a czasem jacyś zapaleńcy zorganizują w internecie zrzutkę na ten kawałek miejscowego dziedzictwa. Z domów i mieszkań święci znikają. Czy to aż tak ważne? W dawnych wiekach na jakiekolwiek obrazy, także te o tematyce religijnej mogli sobie pozwolić tylko ludzie zamożni. Dopiero technika oleodruku sprowadziła wizerunki świętych patronów także do przeciętnych czy uboższych domostw. Wczoraj były, dziś niekoniecznie.

A jednak żal jakoś, kiedy wnusia czy wnusio przychodzą do babci i dziadka i rozglądając się po ścianach pytają szeptem: „A dlaczego u was jest jak w kościele?”