Poniedziałek Wielkanocny kolejnym dniem oktawy uroczystości Zmartwychwstania

Słowo "oktawa" pochodzi z języka łacińskiego i znaczy osiem. Chcąc podkreślić znaczenie uroczystości paschalnych, Kościół rozszerzył je na kolejne osiem dni. W związku z tym w piątek 10 kwietnia katolików nie obowiązuje post.

Oktawa Wielkanocy obchodzona jest od IV w. Podczas Wigilii Paschalnej udzielano sakramentu chrztu świętego i nowo ochrzczeni otrzymywali od gminy chrześcijańskiej białe szaty, w których chodzili przez okres oktawy. Stąd też okres ten nazywany był również białym tygodniem, a niedzielę kończącą nazywano białą. Tego dnia neofici odziani w białe szaty szli w procesji do Kościoła św. Pankracego w Rzymie, aby tam uczestniczyć w mszy, po której zdejmowali chrzcielne szaty i wracali do swoich codziennych obowiązków.

Każdego dnia oktawy czytania liturgii mszy świętej przypominają różne spotkania Jezusa po zmartwychwstaniu - z Marią Magdaleną i z innymi kobietami, które udały się do grobu wczesnym rankiem po szabacie, z niedowierzającymi apostołami zgromadzonymi w Wieczerniku i z uczniami zmierzającymi do Emaus czy z tzw. niewiernym Tomaszem.

"Analiza tych wydarzeń prowadzi do wniosku, że Chrystus, powstając z martwych, nie powrócił do takiego samego życia, jak przed ukrzyżowaniem, ale przeszedł do nowego. Aby zatem spotkać Chrystusa, nie należy patrzeć wstecz, ale ku przyszłości. Gdy staje pośród nas, napełnia pokojem i wzywa do dawania świadectwa o tym nowym życiu, w którym możemy mieć udział dzięki Jego zbawczej śmierci i zmartwychwstaniu" - mówił papież Benedykt XVI podczas audiencji generalnej 11 kwietnia 2007 r.

Przez całą oktawę Wielkanocy do formuły rozesłania, która jest ostatnim elementem mszy św., dodaje się podwójne "alleluja".

W tym czasie nie można celebrować mszy żałobnych, z wyjątkiem pogrzebowej.

Liturgiczny okres wielkanocny trwa 50 dni, aż do uroczystości Zesłania Ducha Świętego (tzw. Pięćdziesiątnicy). W tym roku przypadnie ona 24 maja.

W tym czasie paschał - znak Chrystusa Zmartwychwstałego - stojący przy ambonie lub ołtarzu, jest zapalony we wszystkich uroczystych celebracjach liturgicznych - w czasie mszy św., jutrzni i nieszporów, aż do niedzieli Zesłania Ducha Świętego. Z kolei krzyż ołtarzowy w okresie wielkanocnym przyozdobiony jest czerwoną stułą. W pobliżu ołtarza, ale nie na nim, ustawia się figurę Chrystusa Zmartwychwstałego. Ponadto zamiast modlitwy "Anioł Pański" odmawia się "Regina Coeli" (Królowo Nieba).

Zgodnie z przykazaniami kościelnymi każdy wierny zobowiązany jest przynajmniej raz w roku w okresie wielkanocnym przyjąć Komunię Świętą (trzecie przykazanie kościelne). Biskupi w Polsce 21 marca 1985 r. w czasie 205. Zebrania Plenarnego Konferencji Episkopatu Polski ustalili, że w naszym kraju "okres, w którym obowiązuje czas wielkanocnej komunii świętej, obejmuje czas od Środy Popielcowej do niedzieli Trójcy Świętej". W tym roku uroczystość Trójcy Przenajświętszej przypadnie 31 maja.

Decyzję z 1985 r. Episkopat potwierdził 13 marca 2014 r. uchwałą w sprawie "Zatwierdzenia czwartego przykazania kościelnego i promulgacji jednolitego tekstu przykazań kościelnych po ich nowelizacji wraz z wykładnią".

W ludowej tradycji Poniedziałek Wielkanocny jest też nazywany lanym poniedziałkiem ze względu na zwyczaj śmigusa-dyngusa, który jest w tym dniu praktykowany. Polegał on na symbolicznym wzajemnym okładaniu się witkami wierzby po nogach oraz wzajemnym polewaniu wodą. Od polania wodą można było wykupić się podarunkiem w postaci jaj i smakołyków.

Pierwotnie zwyczaj ten związany był z radością z odejścia zimy i z budzącej się do życia przyrody, a polewanie wodą miało zapobiegać chorobom i sprzyjać płodności.