Salezjanki niosące nadzieję w Timorze Wschodnim

W wioskach wokół Venilale, w sercu Azji Południowo-Wschodniej, siostry salezjanki przeciwdziałają niedożywieniu, zaczynając od edukacji dzieci, aby zachęcić do budowania innej przyszłości.

W Venilale siostry FMA rozdają żywność dzieciom

W przychodni Maria Ausiliatrice w Venilale, w Timorze Wschodnim, prowadzonej przez Córki Maryi Wspomożycielki, spotyka się przede wszystkim matki. Matki z dziećmi, które po odstawieniu od piersi zaczynają tracić na wadze i wykazywać oznaki nieprawidłowego odżywiania.

Zmiana przyzwyczajeń

„Nie jest to masowe niedożywienie i nie wynika tyle z braku żywności, ile z powszechnego sposobu myślenia, zgodnie z którym nie przykłada się wagi do odżywiania po zakończeniu karmienia piersią, albo z utrzymujących się w wioskach błędnych przekonań na temat żywności i jej łączenia” – wyjaśnia siostra Alma Castagna, FMA, włoska misjonarka i lekarka.

Venilale to miasto liczące około 16 tysięcy mieszkańców, położone 150 km na wschód od Dili, stolicy Timoru Wschodniego – niewielkiego państwa wyspiarskiego w Azji Południowo-Wschodniej, które po dziesięcioleciach konfliktów uzyskało niepodległość od Indonezji w 1999 roku. Ma to konsekwencje dla lokalnych społeczności i rozwoju gospodarczego obszarów wiejskich.

Odbudowa przez edukację

Córki Maryi Wspomożycielki (FMA), znane także jako salezjanki Księdza Bosko, są w Timorze od 1988 roku. Zostały zaproszone do prowadzenia sierocińca dla dziewczynek pozbawionych rodziny, odnajdywanych w lasach, gdzie znaczna część ludności szukała schronienia, aby się ocalić.

Siostry, przybyłe w czasie okupacji indonezyjskiej, przeszły wraz z krajem przez referendum, wojnę i ogłoszenie niepodległości w 2002 roku. Od tego czasu angażują się w odbudowę poprzez edukację, która stanowi istotę ich charyzmatu. W 1990 roku siostra Paola Battagliola, jedna z pionierek misji, postanowiła otworzyć – we współpracy z personelem państwowego ośrodka zdrowia – przychodnię, która dziś jest punktem odniesienia dla mieszkańców regionu.

Zmiana społeczna poprzez uświadamianie

Dostrzegając potrzebę edukacji żywieniowej, początkowo podczas wizyt medycznych w wioskach próbowano działać poprzez matki, wyjaśniając zasady prawidłowego odżywiania i wspólnie przygotowując posiłki. Inicjatywa ta okazała się jednak „chybionym pomysłem”, ponieważ bardzo trudno było zmienić silnie zakorzenione przekonania miejscowej ludności.

Postanowiono więc zacząć od dzieci – na etapie życia jeszcze wolnym od takich uwarunkowań – docierając do nich z programem edukacji żywieniowej we wszystkich szkołach (od przedszkoli po szkoły średnie) w okolicach Venilale, aż po najbardziej odległe wioski.

Dodatkowe racje żywnościowe

W 2023 roku, przy wsparciu organizacji Catholic Mission, z przychodni Maria Ausiliatrice w Venilale rozpoczęto projekt koordynowany przez siostrę Carolinę Marię Correję FMA, wspierany przez zespół około dwudziestu osób: pielęgniarki, uczennice szkoły zawodowej, nauczycieli i matki. Po pierwszym etapie szkolenia odwiedzono szkoły: ważono dzieci, mierzono ich wzrost i zapisywano dane w tabelach, porównując je z normami odpowiednimi do wieku.

Działania miały charakter szeroko zakrojony: obszar podmiejski Venilale, obejmujący osiem wiosek, jest bardzo rozległy i objął 27 szkół. W najbardziej oddalonych wioskach częściej stwierdzano niedowagę u dzieci. Dzięki współpracy z Catholic Mission – która dostarczyła każdej szkole wagę i pokryła różne koszty – nauczyciele regularnie zapisywali wagę dzieci w tabelach. Tym, u których stwierdzono niedowagę, zapewniano dodatkowe racje żywnościowe (mleko i fasolę).

Po tym pierwszym etapie „screeningu” przystąpiono do edukacji. Członkowie zespołu byli wysyłani do szkół parami – najpierw prowadzili ogólne zajęcia dotyczące higieny osobistej i zdrowych nawyków życia, następnie bardziej szczegółowe dotyczące żywienia, aż po praktyczne lekcje gotowania z wykorzystaniem lokalnych produktów, zwłaszcza owoców i warzyw.

Ziarno zaczyna kiełkować

Celem sióstr salezjanek – działających wraz ze świeckimi na rzecz towarzyszenia młodym w ich integralnym rozwoju oraz wzmacniania roli kobiet, zgodnie z systemem wychowawczym Księdza Bosko i Matki Mazzarello – jest tworzenie nowej mentalności, która pozwoli dzieciom uwolnić się od przestarzałych przekonań, niesprzyjających ich harmonijnemu rozwojowi.

„Ziarno, inny sposób myślenia zaczyna już kiełkować” – mówią Córki Maryi Wspomożycielki, przytaczając historię dziecka, które w domu próbowało wyjaśnić właściwe zasady odżywiania, a gdy spotkało się ze sprzeciwem dziadka, odważnie odpowiedziało: „Ale mnie tak nauczono”.

W ten sposób dzieci stają się „nauczycielami dorosłych”. Jak podkreślił papież Franciszek właśnie w Timorze Wschodnim podczas swojej podróży apostolskiej we wrześniu 2024 roku, odwiedzając szkołę dla dzieci z niepełnosprawnościami prowadzoną przez zgromadzenie Irmãs Alma w Dili: „Chcę wam podziękować za to, co robicie; i chcę podziękować także dziewczynkom i chłopcom, młodym ludziom, którzy dają nam świadectwo tego, że pozwalają się leczyć. Bo to oni uczą nas, jak powinniśmy pozwolić Bogu nas uzdrawiać”.